Có những chiếc xe bán rồi, sang tên rồi, biển số đã thuộc về người khác rồi, nhưng mỗi lần vô tình bắt gặp một chiếc cùng màu trên đường, tim vẫn hẫng lên một nhịp rung.
Ban biên tập Suốt Ngày XE ngồi lại vào một buổi tối tháng Chín, giữa mùa xe nhộn nhịp nhất năm. Không nói mã lực của Thần gió Lotus Emeya, cũng không đoán giá lăn bánh Pajero leo dốc 45 độ. Chỉ hỏi nhau một câu tình cảm: chiếc xe nào khiến mình nhớ nhất?
Năm cái tên rơi xuống mặt bàn, ký ức sống dậy. Có chiếc từng nằm trong garage. Có chiếc chỉ nằm trong màn hình máy tính. Có chiếc chưa bao giờ thuộc về ai trong chúng tôi, và có lẽ nên như vậy, mãi như vậy.
1. Kia Morning
Chiếc xe đầu tiên bao giờ cũng là chiếc bé nhất. Và bao giờ cũng là chiếc lớn nhất. Bạn còn nhớ cô gái “đầu tiên” của mình chứ?
Morning về nhà vào buổi sáng tháng Tư, màu trắng tinh khôi, còn nguyên lớp nilon bọc ghế mà tôi giữ suốt ba tháng đầu vì tiếc. Đó là số tiền tôi gom góp sau mấy năm đi làm, cộng thêm khoản vay không lãi từ gia đình.
Nó nhỏ. Nhỏ đến mức tôi de được vào những khe hẹp mà sau này, khi đã lái xe lớn hơn, gặp cái khe tương tự, chỉ biết mỉm cười quay đầu.
Nó ồn. Lên dốc thì gào. Máy lạnh không đủ mát khi chạy giữa trời nắng gắt. Nó cũng là chiếc xe đầu tiên dạy tôi biết số sàn là gì sau nhiều năm điều khiển xe cuốc.
Tôi nhớ những vòng chạy rón rén quanh khu công nghiệp Tân Tạo lúc 5 giờ sáng, còn chưa dám nhìn gương chiếu hậu quá hai giây. Nhớ lần đầu tiên cầm lái đi Đà Lạt, mồ hôi túa ra như tắm khi chạm mặt những chuyến xe rau chạy ngược chiều gió.
Nhưng thứ tôi nhớ nhất không phải vô lăng. Là ghế phụ.
Ghế phụ của Morning là nơi một, và duy nhất một cô gái ngồi. Chiếc xe nhỏ ấy gánh không nổi con dốc cao, nhưng gánh trọn mối tình happy ending.
Ba năm sau, cô gái ghế phụ trở thành người ngồi ghế sau, vì gia đình nhỏ có thêm thành viên mới. Morning, cốp xe không đủ chỗ cho xe đẩy gấp gọn và nhiều thứ bỉm sữa linh tinh khác, đã đến lúc nhường chỗ, sang tên.
Ngày giao xe, tôi còn thấy cả cái kẹp tóc trong hộc để đồ. Tôi nhìn sang vợ; vợ bẽn lẽn nhìn chỗ khác; hồi đó sao mình máu quá.
2. Toyota Innova
Innova xe công ty màu bạc, biển số có hai con số cuối được cả phòng thuộc lòng vì ngày nào cũng trông ngóng nó. Bác tài tên Hùng, luôn đến sớm năm phút, luôn tắt máy chờ chứ không bấm kèn ting-ting.
Xe Vui Việt Nam giới thiệu Innova Cross cũng vui. Bạn cứ thong thả xem hết clip, rồi đọc tiếp cũng được. Chúng ta có thời gian cho nhau mà.
Gần 5 năm, chiếc xe chở chúng tôi đi qua một quãng đời tuổi trẻ. Trên chiếc Innova đó, tôi đã ngủ gật vô số lần, đầu gục vào cửa kính bên trái, vai kề vai chị đồng nghiệp bên phải, tỉnh dậy thấy có người kéo rèm che nắng. Không ít lần cãi nhau chủ đề Đàm Vĩnh Hưng sang hay sến, mười phút sau cùng cười vì bác Hùng mở nhạc Lữ Liên (ba của ca sĩ Tuấn Ngọc).
Đêm nao xa lộ Biên Hoà
Dạy em học lái Vespa một mình
Chiếc xe cắt chỉ mới toanh
Lần đầu em cưỡi, nên anh phải kèm
Con đường nhẵn nhụi êm êm
Cỏ non lún phún hai bên ven bờ
Đường lằn chính giữa thắng ro
Cột đèn dựng đứng chiếu vô rõ ràng
Mắt em ra vẻ mơ màng
Chân co chân duỗi tay sang số đều
Bờ vai lên xuống theo chiều
Ngực vươn hơi thở như diều căng giây
Nơi nào cho phép bóp còi
Nơi nào đường hẻm, đường đôi, một chiều
Nơi nào dấu hiệu hiểm nghèo
Mu rùa, dợn sóng, dốc leo coi chừng…
Trên chiếc Innova ấy, chúng tôi đi qua không biết bao nhiêu cung đường đất Việt, nhìn thấy những mảnh đời lấm lem trong những chuyến công tác xã hội, cả những chuyến company trip Vũng Tàu, Phan Thiết, Mũi Né, Nha Trang, Đà Lạt…
Rồi tôi đổi công ty. Không có lễ chia tay nào cho chiếc xe không thuộc về mình. Buổi cuối cùng, tôi xuống xe, đóng cửa, định quay lại vẫy tay. Nhưng Innova đã lăn bánh, vì còn bốn người nữa phải về nhà.
Đó là cách Innova nói lời tạm biệt: nó không dừng lại, mà ra bản Cross. Bởi nơi của chiếc xe là con đường, nơi của vết thương là quá khứ.
3. BMW M3
Chiếc xe tôi lái hàng ngàn giờ mà chưa từng chạm vào. M3 bước vào đời tôi qua màn hình 15 inch, trong một tiệm net. Need For Speed.
Tôi chọn nó mà không cần hiểu về dẫn động cầu sau. Tôi chọn vì dáng đứng: thấp, vuông, hai vòm bánh phình ra như bắp tay người tập tạ, cái đuôi lúc nào cũng chực văng ra khi vào cua.
Suốt nhiều năm, tôi drift bằng bàn phím. Cả một tuổi thiếu niên học cách đếm nhịp cho từng cú trượt mà mông mình chưa bao giờ rời khỏi ghế nhựa. Giấc mơ drift ấy đến giờ vẫn chưa thành hiện thực. Nhưng nó chưa tắt, chỉ đang đỗ tạm ở đâu đó, chờ tôi quay lại.
M3 đỉnh cỡ nào
M3 rộng hơn 3 Series phiên bản gốc ở cả hai trục, vì bánh to hơn, vệt bánh dang rộng hơn để bám cua. Gương “tai thỏ” hai chân. Thiết kế gương chiếu hậu tách khỏi thân xe bằng hai thanh đỡ, một khe gió ở giữa – chi tiết nhìn từ xa bạn nhận ra ngay M3, không cần logo.
Bốn ống xả tròn. Bốn cái thật, chụm lại, âm thanh thoát ra từ đó – trầm đục ở vòng tua thấp, hú hét lên khi kim chạm vạch đỏ – là thứ đã khiến bao đứa trẻ vặn loa hết cỡ giữa đêm khuya.
Hai nút M1 – M2 màu đỏ trên vô lăng. Hai cái nút đỏ lì lợm là nơi bạn lưu sẵn hai “cá tính” của chiếc xe: một bộ thiết lập cho đường phố, một bộ cho ngày bạn thấy máu nóng dồn lên. Bấm một cái, dây thần kinh bắt đầu chạy.
Dây an toàn ba màu M. Xanh dương – tím – đỏ. Ba vệt màu của BMW Motorsport khâu thẳng vào dây đai. Bạn thắt dây, ba màu ấy nằm chéo qua ngực như một lời tuyên thệ.
Vi sai chống trượt chủ động ở cầu sau. Trái tim kỹ thuật của mọi giấc mơ drift. Nó quyết định mô-men xoắn chia về bánh nào, bao nhiêu, nhanh đến mức nào. Không có nó, cú trượt là tai nạn. Có nó, cú trượt là màn trình diễn.
CAR TV giới thiệu M3 phiên bản Competition.
Tôi chưa từng ngồi sau vô lăng chiếc BMW M3 nào ngoài đời.
Nhưng nếu một ngày điều ấy xảy ra, tôi biết chính xác mình sẽ làm gì đầu tiên. Chắc chắn không phải đạp ga, bởi tôi đã đạp hàng triệu lần trong Need For Speed. Tôi sẽ ngồi im, thắt dây an toàn ba màu, nhìn hai cái nút đỏ trên vô lăng, để thằng bé lớp 9 trong tiệm net năm ấy ngồi yên ở đó một lúc. Thưởng thức thời gian trôi chậm.
4. Land Cruiser
Mỗi trang xe đều có ít nhất một huyền thoại khởi nguyên, một mẫu xe truyền cảm hứng nào đó. Suốt Ngày XE là chiếc Land Cruiser màu đen, và một người anh lớn. Anh không mê xe, nên không Suốt Ngày XE, thứ anh cần là chiếc xe không bao giờ rời bỏ anh giữa đường, vì công việc của anh là những chuyến đi, giữa lưng chừng ảo ảnh.
Anh chọn Land Cruiser, hầu như ngồi ở hàng hai. Trong nhiều chuyến ngồi ghế phụ đi khắp nơi khảo sát dự án, nghe anh kể chuyện xe cộ, chuyện đường sá, chuyện quan văn quan võ cung đình, chúng tôi nảy ra ý nghĩ: sao mình không viết lại những thứ này? Đúng nghề, đúng nghiệp. Suốt Ngày XE ra đời từ ghế phụ của Land Cruiser như thế đó.
Bảy mươi năm trên mặt đất
Năm 1951, Toyota làm chiếc xe địa hình gọn ghẽ mang tên BJ dựa trên xe Jeep Mỹ. Để chứng minh nó chạy cũng được, Toyota cho người lái nó leo lên núi Phú Sĩ, ở toạ độ cao hơn mọi chiếc xe từng leo trước đó.
Ba năm sau, Toyota chính thức đặt tên cho dòng xe: Land Cruiser – tuần dương trên mặt đất. Ngầu, quá ngầu. Series 40 vuông vức trở thành biểu tượng của thập niên 60-70. Series 60 và 80 mang Land Cruiser từ nông trại vào thành phố, thêm ghế da và điều hòa mà không bỏ đi khung gầm rời cứng đầu.
Đời 100, đời 200 biến Land Cruiser thành chiếc limousine càn lướt biết lội suối. Năm 2021, LC 300 ra mắt trên khung gầm hoàn toàn mới, nhẹ hơn cứng hơn, đổi động cơ V8 quen thuộc lấy khối V6 tăng áp kép. Tháng 09/2026, Land Cruiser HEV nhập Nhật chính thức về Việt Nam, muốn mua phải đặt.
Xuyên suốt bảy thập kỷ, Land Cruiser giữ lời hứa như đinh đóng cột: nó được chế tạo để đưa bạn về nhà. Ở châu Phi, châu Úc, Trung Đông, Nam Mỹ, vùng sâu vùng xa của Đông Nam Á, nó là xe của WHO, của quân đội, của tuần tra, của kỹ sư địa chất, của đoàn cứu trợ và thám hiểm. Người ta nói nửa đùa nửa thật rằng ở nhiều nơi trên thế giới, Land Cruiser đến trước cả lưới điện. Bạn cũng biết, câu nói đùa nào cũng có một phần sự thật.
Tại Việt Nam, Land Cruiser có đời sống riêng, gắn liền với hai chữ công vụ. Từ thập niên 90, khi những chiếc 100, 200 theo các chương trình, dự án và đoàn công tác về nước, Land Cruiser trở thành hình ảnh quen thuộc trong sân các cơ quan: bệ vệ, màu tối, kính sẫm màu, thường mang biển nền xanh số trắng, đôi khi có gắn còi hụ.
Xe địa hình Land Cruiser phiên bản baby có nhiệm vụ khác, cũng có chữ công nhưng không làm công vụ, mà công thương.
5. Porsche 911
Nếu hỏi mười người đàn ông Việt về chiếc xe trong mơ, chín người sẽ trả lời: 911. Vì sao là nó, mà không phải siêu xe cửa cắt kéo, cửa cánh chim nào đó lộng lẫy hơn? Tôi nghĩ 911 nằm ở đúng điểm giao, giữa mơ & thực.
Siêu xe là giấc mơ xa đến mức không đau. Bạn không tiếc một thứ bạn biết chắc mình không bao giờ có. 911 thì khác. 911 đủ gần để bạn thỉnh thoảng mở máy tính ra, gõ vài con số, tính thử – rồi đóng lại. Chính động tác “tính thử rồi đóng lại” ấy là thứ nuôi dưỡng giấc mơ sống dai dẳng nhiều năm.
911 được sản xuất bằng robot hay bằng tay? Cars Garage có câu trả lời, mà không cần dùng đến lời dẫn truyện. 911 tự nó biết cách kể, hay hơn bất kỳ ai khác.
Từ năm 1963, trước khi đổi số vì Peugeot đã giữ bản quyền cái tên ba chữ số có số 0 ở giữa – đến hôm nay, Porsche 911 vẫn giữ nguyên bộ khung nhận dạng: đèn tròn, mui vòm xuôi mượt như giọt nước chảy dọc thắt lưng, động cơ đặt sau trục bánh.
Khối động cơ đặt sau (có lẽ) là quyết định kỹ thuật sai theo sách giáo khoa. Đặt cả khối sắt nặng nhất ra phía sau đuôi xe thì khi vào cua gấp, đuôi có xu hướng văng ra.
Cả ngành công nghiệp tránh nó. Porsche thì không. Porsche dành sáu mươi năm học cách sống chung với cái sai đỉnh cao, tinh chỉnh từng đời một, cho đến khi biến nhược điểm thành cá tính không ai bắt chước được.
Đó có lẽ là một phần lý do khiến giới mày râu đam mê 911: nó cho thấy giá trị của sự kiên định ngoan cường. Trong ban biên tập Suốt Ngày XE có người lấy bút danh gắn liền với con số 911. Không ai hỏi vì sao.
Chúng tôi chưa ai sở hữu một chiếc, nhưng mỗi lần có dịp ghé Porsche Sài Gòn, chúng tôi đều đưa tay chạm vào lưới tản nhiệt 911 để xem nó lạnh hay ấm. Khi đủ tiền, đúng dịp hãng thanh lý xe trưng bày, chắc lúc đó ngồi chọn option mờ mắt.
Lời cuối: xe cũ, ký ức mới
Ngồi lại với nhau, chúng tôi nhận ra một điều: Chiếc xe chỉ ghi nhận lịch sử lăn bánh, lịch sử sửa chữa, chứ không giữ ký ức, mặc dù có ECU điện tử tích hợp AI. Chính chúng ta mới giữ. Chiếc xe chỉ là nhân chứng, giúp con người viết sử, để những khoảnh khắc đời sống có chỗ hiện hình.
Một không gian kín, bốn bánh lăn tròn, chở chúng ta đi, chở cả cuộc đời bên trong.
