Một chiếc xe không chỉ chở người, chở hàng, nó chở cả năng lượng của một thời đại. Nhìn vào động cơ, vào bình xăng, vào cổng sạc, ta thấy cả một dân tộc đã đi qua bao nhiêu khúc quanh để giữ cho bánh xe lăn đều phía trước.
Đó là câu chuyện không của riêng cỗ máy, mà của cả đất nước tìm đường tự chủ năng lượng, từ giọt xăng nhập khẩu thời Pháp đến dòng điện sạc từ nhà máy pin đầu tiên trên đất Việt đanh hình thành. Một hành trình rất nhiều dấu son.
Phần 1: Hòn Ngọc Viễn Đông rực sáng bằng xăng dầu, và những chuyến xe than
Trước năm 1975, Sài Gòn là bức tranh sống động của làng xe châu Âu. Trên những đại lộ rợp bóng cây, Peugeot 203, 403 lướt đi kiêu hãnh bên cạnh Renault 4CV nhỏ nhắn, Citroën 2CV thân xe mềm mại như khối điêu khắc chuyển động. Có cả Fiat Italy và Ford Mỹ phục vụ ngoại giao và quan chức.
Tất cả đều chạy bằng động cơ đốt trong, loại động cơ chỉ biết một nguồn sống duy nhất: xăng và dầu. Hòn Ngọc Viễn Đông rực sáng không chỉ bằng đèn neon, mà bằng chính tiếng nổ giòn tan của những cỗ máy nhập khẩu, biểu tượng của sung túc và giao thương rộng mở.
Nhưng lịch sử không cho phép sự rực rỡ ấy kéo dài theo cách cũ. Sau 1975, đất nước bước vào thời kỳ bao cấp, xăng dầu – thứ máu huyết mọi chiếc xe đều cần – trở thành mặt hàng chiến lược được nhà nước quản lý nghiêm ngặt. Xăng không còn là thứ đổ đầy bình một cách dễ dàng, mà được phân phối giới hạn bằng tem phiếu, là hàng người xếp hàng trước trạm bơm.
Trong hoàn cảnh ấy, những chiếc xe đò liên tỉnh, mạch máu giao thông nối liền các vùng miền không thể chờ đợi. Người ta buộc phải độ lại cả bộ máy, biến động cơ vốn sinh ra để uống xăng thành cỗ máy có thể gặm nhấm than đá.
Nguyên lý hoạt động nghe tưởng viển vông nhưng rất thực dụng: than được đốt trong cái thùng lớn gắn phía sau hoặc bên hông xe, nhiệt lượng sinh ra từ quá trình đốt được dẫn qua hệ thống ống dẫn tạo ra khí gas, chủ yếu là khí CO có thể cháy. Luồng khí được đưa vào bộ hòa khí thay cho hơi xăng, hòa trộn với không khí để đi vào buồng đốt động cơ.
Không có mô-tơ điện, không có pin, không có cây xăng trạm sạc, chỉ có lửa, khói và sự sáng tạo sinh tồn của con người Việt Nam trong hoàn cảnh thiếu thốn cùng cực.
Mỗi chuyến xe đò liên tỉnh khi đó là cuộc vật lộn thực sự: xe phải dừng giữa đường để nhồi thêm than, khói đen cuồn cuộn phía sau, tốc độ nhanh tối đa 30km/h nhưng đích vẫn phải tới. Đó là chương bi tráng trong lịch sử vận tải Việt Nam, khi năng lượng hóa thạch dạng lỏng khan hiếm, con người quay về với dạng năng lượng hóa thạch rắn nguyên thủy.
Phải đến Năm Đổi Mới 1986, cánh cửa xăng dầu được nới rộng, xăng trở lại đủ đầy trong các trạm bơm, những bình xăng BMW 3, Toyota Corolla, Mazda626 nhập khẩu được đổ đầy bình không còn là đặc quyền của riêng ai.
Miền xanh đất Việt, sau một thập kỷ gồng mình trong khói than, cuối cùng đã được thở lại bằng hơi xăng, mùi dầu.
Phần 2: Lệnh cấm vận được dỡ bỏ, những tên tuổi ô tô lớn lần lượt điểm danh
Năm 1994 là cột mốc bản lề khi Mỹ chính thức bãi bỏ lệnh cấm vận thương mại với Việt Nam, cánh cửa hội nhập mở ra, các hãng xe quốc tế bắt đầu nhìn về thị trường mới nổi với ánh mắt triển vọng. Toyota, Mitsubishi, BMW xuất hiện. Ford – cái tên một thời vang bóng từng góp mặt trước 1975 – cũng trở lại…
Đây là giai đoạn ngành công nghiệp ô tô Việt Nam chuyển mình từ chỗ chỉ biết lắp ráp giản đơn sang tiếp cận công nghệ động cơ đốt trong hiện đại của thế giới. Nhà máy liên doanh mọc lên, dây chuyền lắp ráp CKD thành hình, người Việt bắt đầu tiếp cận những chiếc xe xăng dầu tiêu chuẩn quốc tế ngay trên quê hương mình. Đó là hai thập niên bản lề, đặt nền móng cho ước mơ lớn hơn phía trước: ước mơ về chiếc xe mang chính tên tuổi Việt Nam.
Phần 3: VinFast ra đời và cú chuyển trục ngoạn mục từ xăng sang thuần điện
Năm 2017, VinFast ra đời, giấc mơ tưởng chừng xa vời của ngành công nghiệp ô tô bản địa bắt đầu có hình hài cụ thể. Chỉ trong khoảng thời gian ngắn khó tin, hai mẫu xe xăng đầu tiên mang dòng chữ “Made in Vietnam” LUX A2.0 Sedan và LUX SA2.0 SUV lăn bánh trên dây chuyền tại Hải Phòng. Đó là khoảnh khắc cả một dân tộc vốn quen nhìn xe hơi là thứ nhập khẩu, lần đầu tiên nhìn thấy tên mình khắc trên nắp ca-pô của chiếc xe cận sang tuyệt đẹp.
Ngọn cờ đầu VinFast không dừng lại đó…
Nhìn thấy làn sóng điện hóa toàn cầu đang dâng cao, VinFast đi đến quyết định bước ngoặt: chuyển trục hoàn toàn từ động cơ đốt trong sang xe thuần điện BEV, Battery Electric Vehicle.
Từ VF e34, VF8, VF9 đến dải sản phẩm VF3-5-7 phổ cập hơn, VinFast đã đi con đường không nhiều hãng xe non trẻ trên thế giới dám chọn: từ bỏ hoàn toàn động cơ đốt trong (được chuyển giao một phần từ BMW) để dấn thân vào cuộc chơi toàn cầu hoàn toàn mới.
Phần 4: Trung Hoa Anh Hùng và làn sóng PHEV trên hành trình chuyển đổi
Bắt đầu từ năm 2024, một làn sóng mới đổ về đất Việt: các hãng xe Trung Quốc lần lượt điểm danh. BYD, Lynk & Co, Jaecoo góp mặt, mang theo công nghệ PHEV mà các hãng Nhật Hàn Mỹ Đức (ngoại trừ Volvo XC60 Recharge) nhận định chưa đúng thời điểm cho người Việt test drive.
Điểm chung đáng chú ý của làn sóng này là nhiều hãng chọn PHEV, Plug-in Hybrid Electric Vehicle như bước đệm chiến lược. Khác MHEV (thường thấy trên các xe Suzuki) động cơ đốt trong được trợ lực bởi mô-tơ rất nhỏ, không thể chạy thuần điện, PHEV trang bị pin lớn, cho phép xe di chuyển thuần điện trên quãng đường dài, đồng thời có thể cắm sạc như một chiếc BEV thực sự.
Đây là lựa chọn mới cho thị trường Việt Nam, nơi hạ tầng trạm sạc công cộng vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện: người dùng có cơ hội lái xe êm như điện, tiện như xăng, không phải lo lắng về quãng đường xa gần khi hạ tầng trạm sạc chưa phủ tới.
Quyết sách mới của Chính phủ với rất nhiều ưu đãi thuế, phí cho xe điện
Từ khối máy xăng dầu trên đường phố Sài Gòn trước 1975, qua năm tháng gồng mình đốt than để giữ cho xe đò lăn bánh, đến ánh sáng xanh của những chiếc VinFast và làn sóng PHEV, hành trình năng lượng ô tô trên đất Việt là câu chuyện dài về thích ứng, sáng tạo và không ngừng vươn lên.
Mỗi giai đoạn một chương sách, mỗi dòng nhiên liệu một nhân vật, điểm chung xuyên suốt vẫn là ý chí không để hoàn cảnh nào cản được bánh xe lăn đều, tiến về phía trước, dù bằng xăng dầu, bằng than củi, hay bằng dòng điện của ngày hôm nay.
Chính phủ đang triển khai rất nhiều quyết sách ưu đãi thuế, phí cho xe điện, chính thức áp dụng từ ngày 01/07/2026 đến hết năm 2030.
- Thuế tiêu thụ đặc biệt: 3%
- Lệ phí trước bạ: 0%
Xe điện VinFast đang phủ xanh mọi con đường, đậu kín bãi đổ chung cư, nhưng đó chỉ là bước khởi động cho hành trình nâng tầm hình ảnh thương hiệu quốc gia. Thế giới đang cựa mình, Việt Nam không thể đứng yên…
