Hãy hình dung buổi chiều lộng gió, khoảng năm giờ, nắng hoàng hôn đã nghiêng. Bạn đứng ở đầu chiếc sedan bên lề đường, ánh sáng không rơi lên xe như nước đổ xuống nền nhà. Nó trượt. Nó chảy. Nó nhảy múa. Nó bám vào mép, tụt xuống rãnh, rồi bật lên ở đoạn cong kế tiếp. Chiếc xe bỗng nhiên có nhịp thở khác thường.
Phần lớn chúng ta không gọi tên được thứ làm nên nhịp thở đó. Nhà thiết kế xe thì gọi: character line, tạm dịch là đường gân, nét tính cách. Trên Lexus ES hoàn toàn mới, thế hệ thứ tám, cả bản hybrid lẫn thuần điện, nét tính cách ấy được vẽ bằng giải pháp đầy bất ngờ.
Chiếc bán tải sống không cần đường gân, sedan thì không
Thử một thí nghiệm nhỏ: hình dung chiếc xe tải hay bán tải trong đầu, như Toyota Hilux, rồi xoá hết mọi đường nét trang trí trên thân nó. Bạn vẫn nhận ra đó là Hilux. Cabin vuông vức, thùng hàng phía sau, gầm cao, hốc bánh to. Hình dáng là bản mô tả công việc: chở bao nhiêu, kéo bao nhiêu, leo qua được con dốc nào.
Bán tải không cần quá đẹp, chỉ cần làm được việc. Thân xe phẳng, bản lề cứng, mảng tôn to cũng chẳng sao, vì không một anh nào đứng trước Tứ trụ bán tải hỏi chủ xe: “ánh sáng chạy trên hông xe có mượt mà không”. Trừ khi, người đó là Elon Musk.
(Công bằng mà nói, nhiều chiếc bán tải hiện đại vẫn có nếp gấp nổi bật. Nhưng với chúng, đó là trang sức. Bỏ đi, chiếc xe vẫn đứng vững như một cái búa)
Sedan khác, và khác một cách khắc nghiệt. Cấu trúc ba khoang kinh điển, mũi, cabin, đuôi, mảng hông dài và phẳng, thứ lớn nhất, ít bị ngắt quãng nhất mà người nhìn phải đối diện.
Mảng tôn ấy là nơi bầu trời, hàng cây, tòa nhà soi bóng. Tô vẽ không khéo, nó thành tấm bảng quảng cáo trắng trơn: nặng nề, cô độc, vô hồn. Car designer dùng đường gân để giải ba bài toán đó cùng lúc. KTV dán phim PPF có cách của PPF, đặc biệt cho xe màu đen.
Thứ nhất, tỷ lệ. Một đường chạy dọc thân chia mảng hông thành các tầng. Mắt người lướt theo chiều ngang của đường kẻ, nên chiếc xe trông dài hơn, thấp hơn, thanh hơn. Đây là ảo giác quang học, nhưng là loại ảo giác cả ngành công nghiệp tán thưởng.
Thứ hai, ánh sáng. Một nếp gấp hay dải tương phản tạo ra cặp đối lập sáng và tối: một bên đón nắng, một bên rơi vào bóng. Xe đứng yên mà ánh sáng chuyển động, như tay thợ lành nghề chuốt khối gỗ để lại những mặt phẳng bắt sáng khác nhau.
Thứ ba, hướng đi. Đường gân là mũi tên. Nó định tâm đôi mắt, hướng ánh nhìn từ đầu về đuôi, từ tĩnh sang động. Một chiếc sedan phải tạo cảm giác lao về phía trước ngay cả khi đang tắt máy, vì nó không có thùng hàng hay gầm cao để nói thay.
Một đường kẻ, nhiều lời tuyên ngôn: Porsche, Hyundai, Mazda
Mỗi hãng, mỗi nhà thiết kế dùng đường gân kể câu chuyện khác nhau. Ba ví dụ dưới đây như ba triết lý đối nghịch.
Porsche 911: đường gân là cả bóng dáng chiếc xe
911 do Ferdinand Alexander “Butzi” Porsche vẽ, ra mắt năm 1963, có một đường người trong ngành gọi là Flyline: nét liền mạch đi từ mũi xe, vút qua nóc, rơi xuống đuôi.
Michael Mauer, người đứng đầu thiết kế của Porsche sau này, gọi mái dốc đó là “incomparable”, không gì sánh được. Hãng xác nhận chính Flyline khiến một chiếc Porsche trông thể thao ngay cả khi bánh xe chưa nhúc nhích một milimét nào.
Điều thú vị: ở 911, đường gân không phải nếp nhỏ trên cánh cửa. Nó là đường viền của cả chiếc xe. Bạn có thể che hết logo, chỉ cần một nét bút vẽ flyline, người máu pha xăng vẫn gọi tên chính xác. 911 độ kiểu gì, người đời vẫn nhận ra 911 đẹp kiểu gì đó.
Hyundai Elantra: đường gân như một lời tuyên bố
Elantra từ đời 2021 đắp lên rất nhiều đường cắt xẻ, Hyundai gọi là Parametric Dynamics (tạm dịch: động lực học tham số), điểm nhấn là ba đường gân hội tụ về một điểm ngay trên cửa trước. Chính Hyundai thừa nhận kiểu hội tụ này từ lâu bị giới thiết kế ô tô tránh xa, nhưng Elantra dám chơi để phá luật. Bởi ở đâu có nguyên tắc, ở đó có ngoại lệ.
Kết quả chia đôi dư luận. Một trang chuyên ngành xe nhận xét ở vài góc nhìn, Hyundai Elantra cực kỳ táo bạo; còn ở góc khác trông chiếc xe như vừa va phải xe đẩy hàng siêu thị chất đầy đồ. Bài học rút ra: đường gân trên thân càng ồn ào, càng dễ yêu hoặc ghét. Không có lưng chừng. GAC Emzoom ôm cua trường đua cũng tương tự như thế.
Mazda CX-5: đường gân tối thiểu, vẻ đẹp tối đa
Triết lý Kodo: Soul of Motion giai đoạn đầu từng loại bỏ gần như mọi đường gân trên hông xe, để mảng tôn trở thành “khoảng trống không thật sự trống”: ánh sáng và bóng đổ di chuyển trên đó, tạo nên cái hồn chuyển động.
Nhìn kỹ Mazda CX-5, bạn vẫn thấy đường gân duy nhất, mạnh mẽ chạy từ cụm đèn trước về phía bánh sau. Mazda mô tả mục tiêu là giảm tối đa các điểm nhấn kiểu đường gân, chỉ nhấn vào sự chuyển tiếp giữa các mặt cong, giúp màu sơn Soul Red Crystal bắt sáng sâu hơn.
Nói cách khác, ngay cả hãng nổi tiếng nhất vì “bỏ đường gân” cũng không bỏ hẳn. Họ chỉ thu nhỏ đường gân lại, để ánh sáng làm nhiệm vụ của ánh sáng.
Vậy đường gân tính cách Lexus ES nằm ở đâu?
Gần như ở giao điểm của ba câu chuyện. Giống Porsche, đường đen của Lexus ES nối đầu với đuôi xe thành một mạch. Giống Hyundai, nó là chi tiết đủ rõ để nhìn thấy. Giống Mazda, nó nhờ ánh sáng và tương phản chứ không nhờ nếp gãy gắt. Điểm khác, nó được vẽ bằng bút chì, bằng bảng màu chứ không định hình bằng máy dập.
Từ ES xăng đến Lexus ES điện hoá: đường gân kiêm tấm ốp
Dòng Lexus ES đã đi qua bảy thế hệ từ năm 1990, thế hệ thứ tám là lần đầu tiên trong đời nó mang động cơ điện. Muốn hiểu vì sao Lexus vẽ một nét đen huyền diệu lên hông chiếc xe trong thời đại điện hoá, ta cần quay lại ES 250 trước đó một chút.
Chiếc ES cũ và cái hông “quá khổ thợ mộc”
ES thế hệ thứ bảy (2019–2025) đường nét thanh lịch đặc trưng. Hông xe có đường nhấn nhô dần từ trước ra sau, chảy vào cánh gió tích hợp ở đuôi; các đường vai, góc cản được kéo về mép trong đèn hậu, nối hông với đuôi liền lạc. Nhìn chung hài hoà như 1+1=2.
Nó đẹp, nhưng vẫn là chiếc sedan cỡ lớn với mảng hông cao. Có chi tiết nhỏ nhưng đáng kể: trên cộng đồng ClubLexus, một chủ xe ES 2027 kể rằng mình rất ủng hộ dán thêm nẹp hông, vì theo anh, chiếc xe cần thứ gì đó để chia nhỏ khối mặt bên khổng lồ.
Chỉ là ý kiến cá nhân trên mạng, nhưng nó cho thấy điều người dùng bình thường cảm nhận bằng mắt: mảng hông rộng luôn cần một đường cắt thẩm mỹ, một nét dao kéo.
ES thế hệ thứ tám: nhát búa đập đi xây lại
Thế hệ mới, Lexus không chọn facelift từng bước, Lexus ES 2027 tái định hình từ ngoài vào trong, bên trên và bên dưới nắp capo, kết hợp tỷ lệ thanh lịch, công nghệ tiên tiến và tinh thần sáng tạo (bên cạnh) một chút bảo thủ truyền thống của người Nhật. Mời theo Quỳnh Như Pie test drive một vòng Lexus ES 500e. Dễ dàng nhận thấy, bạn ấy yêu chiếc xe điên cuồng :)
Dưới ngọn cờ thẩm mỹ Clean Tech x Elegance, nền tảng GA-K platform đời mới, phục vụ cả động cơ đốt trong lẫn xe điện, Lexus cho đội thiết kế không gian tự do điều chỉnh chiều dài trục cơ sở, chiều cao, chiều rộng, ngay cả khoảng sáng gầm. Họ dùng cả tỷ lệ vàng để binh tất cả các chiều kích thước, với mục tiêu rõ ràng: binh cho bằng được tỷ lệ và dáng sedan đẹp nhất.
Tổng thể Lexus ES 2027 cao hơn thế hệ trước (do gánh khối pin) nhưng có vẻ thấp hơn, mượt hơn, đẹp hơn. Bí quyết là dải ốp hông màu đen kéo mắt người nhìn xuống thấp, giảm chiều cao cảm nhận, đồng thời nối liền phần đầu và đuôi xe; kết thúc bằng dải đèn thanh mảnh hiện đại, định tâm logo Lexus phát sáng.
Lexus gọi nó là Black Side Moulding, tức chi tiết ốp hông, không phải nếp dập trực tiếp trên thép. Nhưng về mặt thẩm mỹ thị giác, nó đã làm đúng vai trò của character line. Có lẽ còn nhiều hơn thế, vì màu đen cho độ tương phản rõ rệt, hài hoà với 7 màu sơn ngoại thất, 3 màu nội thất trên Lexus ES hoàn toàn mới. Xin ngả mũ bái phục!
Bất cứ khi nào có dịp, bạn hãy chạm vào đường gân Lexus ES
Có một sự thật hơi trớ trêu khi viết về thiết kế: chữ nghĩa chỉ chạm tới con mắt, không thể kể cho bạn cảm giác của đầu ngón tay. Nếu một ngày bạn có dịp bước vào showroom, hay khi đứng cạnh Lexus ES ở đâu đó, thì đây là cách nên thử.
Hãy đến gần ở góc chéo, tầm nửa thân xe, rồi nhìn dọc theo đường đen từ cánh cửa trước về phía sau. Cúi người xuống một chút, rồi đứng thẳng lên. Bạn sẽ thấy chiếc xe cao lên hoặc thấp xuống theo tầm mắt.
Rồi lùi ra xa mươi bước, để ý mảng thân phía trên đường đen đón ánh sáng khác với mảng phía dưới ra sao. Khi nắng chiều nghiêng bóng, bạn sẽ thấy đúng cái nhịp thở tôi đề cập từ đầu bài.
Cuối cùng, nếu người cho phép, hãy đưa các đầu ngón tay lướt dọc theo đường gân mềm mại mát mạnh ấy. Nhìn một đường nét & sờ chạm một đường nét cho hai cảm giác rất khác nhau. Thị giác & xúc giác. Bạn hiểu hơn tôi mà!
Lexus có một chữ tiếng Nhật cho tinh thần chăm chút chi tiết: Omotenashi, sự chu đáo đặt vào chi tiết không cần nhiều lời. Ngay trong khoang lái Lexus ES, các nút bấm vật lý ẩn mình dưới lớp da lộn, chỉ sáng lên khi xe khởi động. Đường gân bên ngoài thân xe có lẽ cùng một tinh thần tĩnh tại, chờ đúng người nhận ra giá trị bất ngờ để reo mừng toả rạng.
Một chiếc xe điện có thể không còn nghe tiếng, nhưng một chiếc Lexus chưa bao giờ vô hồn. Hãy chạm vào đường gân (xin đừng ngoáy mạnh) bất cứ khi nào bạn có dịp.
