Có những câu hỏi tưởng đơn giản, nhưng càng đào sâu càng thấy nó chạm vào cả một hành trình văn hóa. “Người Việt mua mã lực, hay mua quyền lực?” là câu hỏi bỗng hiện ra khi Suốt Ngày XE gạt thắng tay, rót bình trà, ngồi chuốt bài đánh giá Thần gió Lotus Eletre 905 mã lực, tốc độ hoá điên.
Để có câu trả lời tương đối trọn vẹn, có lẽ phải quay ngược thời gian, về cái thời bốn bánh chỉ cần che nắng, chắn mưa là đủ ngẩng cao đầu trước bà con thiên hạ.
Thập niên 90: Bốn bánh xe và giấc mơ giản dị
Hãy tưởng tượng con phố nhỏ ở Hà Nội hay Sài Gòn vào đầu những năm 90. Đất nước vừa mở cửa, Dream Thái còn là niềm mơ ước của số đông; một chiếc ô tô, bất kể dòng nào, xuất xứ ra sao, miễn có bốn bánh, có nóc che nắng, có kính chắn mưa như Mekong Star, Daewoo Lanos, Toyota Corolla, Mazda6, Ford Laser đủ sức biến chủ nhân thành tâm điểm của con hẻm.
Không ai hỏi động cơ bao nhiêu mã, dẫn động cầu trước hay cầu sau, càng không ai nói đến khái niệm xa xỉ như “trải nghiệm lái”. Cái người ta bận tâm là chiếc xe ấy có nằm trong sân nhà mình không.
Đó là giai đoạn quyền lực được đo bằng sự hiếm có. Một chiếc xe, dù cũ, dù nhập khẩu qua đường nào, vẫn mang giá trị biểu tượng tuyệt đối. Mã lực khi ấy là khái niệm xa xỉ; còn quyền lực hiện diện ngay trước cổng nhà, hữu hình và không cần giải thích.
Những chiếc xe cỏ lạ, cách gọi vui của người đời nay dành cho xe phổ thông giá rẻ đôi khi chẳng ai định danh nổi thương hiệu, chính là biểu tượng của thời kỳ giấc mơ giản dị: chỉ cần bốn bánh một mui, che nắng che mưa, là đủ hiên ngang với đời.
Bốn dòng năng lượng, và cơn say lựa chọn
Nếu thập niên 90 là thời thiếu thốn, ba mươi năm gần đây là thời của dư thừa, dư thừa đến mức khiến người Việt hoa mắt trước bàn tiệc buffet ô tô thịnh soạn: 50 hãng xe từ khắp thế giới với hơn 300 dòng dáng các kiểu: Sedan, Coupe, CUV, SAV, SUV, Bán tải…
Từ thị trường chỉ biết động cơ xăng dầu thuần túy, người Việt lần lượt được giới thiệu hybrid, kết hợp xăng-lai-điện, giúp tối ưu mức tiêu hao nhiên liệu. Rồi đến xe thuần điện, mang theo lời hứa về tương lai không khói bụi, vận hành êm ái đến mức đôi khi khiến người đi đường giật mình vì không nghe thấy tiếng pô từ xa.
Và gần đây, EREV điện-lai-xăng, giải pháp lai ghép thông minh, động cơ xăng không trực tiếp dẫn động bánh xe mà đóng vai trò máy phát điện, sạc pin khi cần, xóa tan nỗi lo “chưa tới chợ đã hết tiền” ám ảnh nhiều anh em lái mới.
Bốn dòng năng lượng, bốn triết lý vận hành khác nhau, cùng tồn tại song song trên thị trường vốn dĩ non trẻ, chỉ mới khởi động từ năm 1995. Ở nhiều thị trường phát triển, quá trình chuyển đổi từ xăng sang điện diễn ra tuần tự, có tính giai đoạn rõ ràng. Còn ở Việt Nam, mọi thứ đổ về cùng một lúc, đúng thời điểm người Việt đua nhau học lái.
Sự “quá sướng” ấy, nói cho cùng, cũng là một dạng gánh nặng. Bởi khi càng ít lựa chọn, quyết định càng dễ dàng hơn. Khi lựa chọn nhiều đến mức bội thực, con người rơi vào trạng thái phân vân triền miên, một nghịch lý tâm lý học vẫn thường nhắc đến: càng nhiều lựa chọn, con người càng khó hài lòng với lựa chọn cuối cùng. Mấy anh em thỉnh thoảng đi test tay khu Trung Sơn chắc hiểu hơn ai hết.
Cơn địa chấn mang tên xe Trung Quốc
(Tạm bỏ qua yếu tố địa-chính trị) Nếu chọn thời điểm định hình lại thị trường trong 5 năm trở lại đây, chắc chắn là cuộc đổ bộ đúng lộ trình của hơn 10 thương hiệu xe Trung Quốc. Không còn rụt rè thăm dò như trước, làn sóng lần này đến với tư duy hệ thống: xây nhà máy, mở đại lý, phủ sóng truyền thông, tấn công thẳng vào phân khúc phổ thông bằng công thức gần như đồng nhất.
Công thức đó gói gọn trong cụm từ quen thuộc: một chấm năm turbo. Từ Omoda, Jaecoo, Geely, cho đến MG và LynkCo, gần như mọi mẫu xe phổ thông Trung Quốc đều xoay quanh động cơ 1.5 tăng áp, công suất dao động quanh mốc một trăm năm mươi đến hai trăm mã lực.
Đây không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên mà bài toán kinh tế học được tính toán kỹ lưỡng: dung tích 1.5 lít nằm ngay dưới ngưỡng chịu thuế cao ở nhiều thị trường, đồng thời cho phép các hãng liên minh, sản xuất hàng loạt trên cùng một dây chuyền, kéo chi phí xuống mức thấp nhất có thể.
Chính công thức 1.5 turbo phổ cập ấy đẩy người Việt vào trạng thái vừa hào hứng vừa đau đầu. Bởi khi mã lực đã trở thành hàng hoá phổ thông, không còn là đặc quyền của người giàu, câu hỏi mua xe chỉ xoay quanh một thứ duy nhất: bên trong khoang lái ấy, người ta được trao bao nhiêu quyền lực công nghệ. Màn hình giải trí kích thước bao nhiêu inch, đèn viền nội thất bao nhiêu màu, hệ thống hỗ trợ lái bao nhiêu tính năng, camera bao nhiêu độ…
Xe Trung Quốc không bán mã lực như lợi thế cạnh tranh, vì mã lực giờ đây ai cũng có gần như ngang nhau. Thứ họ bán, cũng là thứ khiến người Việt sẵn sàng gật đầu, chính là cảm giác quyền lực được đóng gói lại thành công nghệ, thành tiện nghi, thành trải nghiệm sang trọng hoá ở mức giá năm sáu trăm triệu, vốn dĩ trước đây phải cần cả tỷ mới thưởng thức được mùi hương xa xỉ.
Quyền lực xe sang không còn độc tôn
Không thể phủ nhận Lexus, Mercedes, Audi hay BMW vẫn có chỗ đậu riêng tại bất kỳ con đường nào. Sở hữu chiếc xe mang logo ngôi sao ba cánh, bốn vòng tròn cho thấy vị trí xã hội, về gu thẩm mỹ, về hành trình tích lũy đã đủ để thưởng thức mùi hương xa xỉ. Quyền lực xe sang không nằm ở thông số kỹ thuật hay mã lực, mà nằm trong đầu người chủ, trong mắt người đối diện.
Quyền lực ấy, dù vẫn tồn tại, đã không còn là thứ độc quyền như trước. Những mẫu xe phổ thông dưới một tỷ ngày nay trang bị dày đặc option: ghế da chỉnh điện, màn hình kính lái, đèn viền nội thất, cửa sổ trời toàn cảnh, camera 540, cảnh báo điểm mù, phanh khẩn cấp tự động – những thứ từng là đặc quyền của phân khúc cao cấp giờ len lỏi vào cả những mẫu xe mà mười năm trước còn bị khinh.
Chiếc bánh thị phần xe cận sang buộc phải chia sẻ, bởi những người anh em phổ thông đã tiến hoá quá nhanh.
Vậy, rốt cuộc người Việt đang mua gì?
Quay lại câu hỏi ban đầu. Người trẻ mới lập nghiệp, túi tiền giới hạn nhưng khát khao trải nghiệm công nghệ, thường nghiêng về mã lực, kiểu dáng, option dày đặc, cảm giác đáng đồng tiền bát gạo. Các thương hiệu xe Trung Quốc đầu đàn như BYD, Geely, LynkCo, Jaecoo, Omoda đang làm xuất sắc.
Còn với tài già đã đi qua một chặng dài, đã nếm đủ đau thương Bim già, Mer cổ, đã có vị trí nhất định trong xã hội, lại tìm đến quyền lực: thứ giá trị không đo bằng mã lực hay trang bị, mà bằng sự xác tín với bản thân, rằng mình biết chọn xe, chạy xe, chơi xe.
Nhưng một điều chắc chắn: ranh giới hai khái niệm “mua mã lực hay mua quyền lực?” đang mờ dần theo từng năm. Khi công nghệ pin, động cơ điện, và cả EREV điện-lai-xăng tiếp tục phát triển, thương hiệu Trung Quốc không ngừng nâng cấp chất lượng, xây dựng thương hiệu bài bản, có lẽ trong mười năm nữa thôi, câu hỏi “mua mã lực hay mua quyền lực” sẽ không còn mang tính đối lập cao như năm 2026.
Bởi khi ấy, mã lực & quyền lực có thể hòa làm một, nằm gọn trong cùng một chiếc. Thần gió Lotus Emeya di sản Anh Quốc, sản xuất Trung Quốc là ví dụ: 905 mã lực, hộp số 2 cấp, đạp là bay; thiết kế xuất chúng, tiện nghi đỉnh cao.
