Đèn xanh vừa bật, chiếc xe lao đi nhanh hơn thông thường để kịp cuộc hẹn, bỗng từ đâu chiếc xe máy tạt ngang. Đạp chân phanh xuống sát sàn. Chiếc xe thắng cái kéttt. Bốn bánh bấu chặt mặt đường, cách vụ tai nạn đúng một gang tay.
Vài giây im lặng. Chủ xe bình tĩnh mở cửa bước xuống, tim còn đang đập thình thịch thình thịch. Anh cúi nhìn bánh xe, sau nan mâm là kẹp phanh Brembo! Hệ thống phanh là thứ chúng ta sử dụng mỗi ngày, tầm quan trọng có lẽ không cần giải thích thêm. Câu hỏi là: phụ tùng Brembo chính hãng và hàng OEM có gì khác nhau?
Phụ tùng OEM là gì, Aftermarket là gì?
Trước khi bắt đầu, chúng ta cần thống nhất một vài thuật ngữ quan trọng, bởi nếu hiểu sai, dễ dẫn đến quyết định mua hàng sai lầm.
OE Original Equipment – Thiết bị gốc, đề cập đến bộ phận, linh kiện phụ tùng cụ thể được lắp sẵn trên xe khi xuất xưởng. Các hãng Ford, Toyota, Hyundai, BMW không tự sản xuất hầu hết các bộ phận, họ mua số lượng lớn linh kiện phụ tùng từ mạng lưới các nhà cung cấp Tier-1 theo hợp đồng thầu dài hạn.
Ví dụ, bugi NGK gắn trong Honda Civic là OE. Bơm nhiên liệu, lọc dầu và rất nhiều món mang nhãn Denso có trong Toyota Innova, Fortuner, Camry, Vios cũng là phụ tùng OE.
Cảm biến oxy Bosch trong hầu hết các xe, hệ thống phanh Brembo gắn trên xe chủ tịch Lynk&Co 900 đều là phụ tùng OE. Các nhà cung cấp thiết bị gốc như ba “ông trùm” Bosch, Brembo, Denso thiết kế và sản xuất chính xác theo thông số kỹ thuật của hãng xe.
OEM Original Equipment Manufacturer, tạm dịch nhà sản xuất thiết bị gốc. Phụ tùng OEM là phụ tùng do hãng xe, hoặc nhà thầu được hãng xe giao việc, làm ra để lắp lên xe ngay từ dây chuyền. Hình dạng, kích thước, vật liệu ma sát của má phanh, đĩa phanh OEM giống hệt bộ đang nằm trên xe mới.
Aftermarket phụ tùng thay thế, sản xuất bởi công ty (bên thứ ba) không thuộc chuỗi cung ứng ban đầu; hoặc, trong một số trường hợp, là nhà cung cấp cấp 1 bán phụ tùng thông qua kênh bán lẻ (nhà phân phối & đại lý) dưới thương hiệu riêng thay vì nhãn hiệu của hãng xe.
Sự khác biệt vô cùng quan trọng. Khi đại lý Toyota bán cho bạn bơm nhiên liệu “phụ tùng chính hãng Toyota”, rất có thể đó là bơm Denso được đóng gói theo nhãn hiệu và mã phụ tùng Toyota.
Khi bạn đặt mua bơm nhiên liệu mang nhãn hiệu Denso từ nhà bán lẻ phụ tùng ô tô nào đó, có thể bạn đang mua cùng một chất lượng linh kiện với giá thấp hơn đáng kể.
Vậy “thay thế” có đồng nghĩa với “kém hơn” không?
Không. Đây là chỗ nhiều người nhầm. Trong thế giới phanh, nhiều thương hiệu vừa là nhà thầu OEM cho hãng xe, vừa bán dòng thay thế mang tên mình. Brembo là nhà cung cấp thiết bị gốc hơn ba thập kỷ, phụ tùng dòng Original Equipment luôn in logo nhà cung cấp OE. Nhóm còn lại, hãng gọi là Matching Quality, chất lượng tương đương.
Điều đó cho thấy ranh giới chất lượng không nằm ở “hàng chính hãng” hay “hàng thay thế”. Nó nằm ở ai làm, theo tiêu chuẩn kỹ thuật nào, kiểm tra ra sao. Hàng OEM, OES và Aftermarket vừa giống, mà cũng vừa khác. Một số nhãn hiệu hàng thay thế thậm chí có chất lượng vượt trội hơn so với phụ tùng chính hãng theo xe.
Muốn tin Brembo, trước hết cần hiểu Brembo
Brembo thành lập năm 1961 ở Paladina, gần Bergamo (Italy), khởi đầu là xưởng cơ khí gia đình của Emilio Bombassei và Italo Breda. Tên hãng ghép từ hai họ Bombassei và Breda, trùng với tên con sông trong vùng.
Bước ngoặt thương hiệu đến vào năm 1975, khi quý ông Enzo Ferrari nhờ Brembo xử lý phanh cho xe đua Công thức 1. Từ đó đường đua thành phòng thí nghiệm. Formula 1, MotoGP, WEC, Le Mans, WSBK, WRC, NASCAR, Formula E. Ở đâu có thể thao tốc độ, ở đó có Brembo.
Công nghệ phanh mới nhất của Brembo nằm ở xe tự lái. Sensify là nền tảng phanh không dùng dầu thủy lực, điều khiển độc lập từng bánh bằng phần mềm, cảm biến và tín hiệu điện, được hãng thiết kế cho kỷ nguyên xe tự hành cấp độ 4. Khi xe tự lái, thứ duy nhất vẫn làm việc mà không cần ai nhắc là hệ thống phanh.
Từ xưởng cơ khí năm 1961 đến hệ thống phanh điều khiển bằng phần mềm, mạch xuyên suốt vẫn là một chữ: kiểm soát. Kiểm soát nhiệt, kiểm soát lực, kiểm soát từng micron dung sai.
Phụ tùng thay thế: cùng kỹ thuật, khác bao bì
Nếu OEM là chuẩn, vậy thương hiệu sản xuất phụ tùng thay thế uy tín phải đạt những gì? Về cơ bản, có ba thứ được thống nhất cao.
Thứ nhất, luật chung. Châu Âu quy chuẩn ECE R90 cho má phanh, đĩa phanh thay thế. Đặc tính ma sát của phụ tùng thay thế không được lệch quá 15% so với hàng gốc. Chưa qua chuẩn R90 thì không được đưa ra thị trường.
Thứ hai, vật liệu. Brembo cho biết dùng hơn 40 biến thể gang cho đĩa phanh, 100 công thức hợp chất cho má phanh. Nhiều đĩa thiết bị gốc OE có trụ đối lưu bên trong (pillar venting, PVT) do Brembo đăng ký sáng chế. Bề mặt má phanh còn được xử lý nhiệt gọi là scorching, để đuổi khí sinh ra khi phanh nóng, hạn chế fading, tức phanh bị “tuột” khi nhiệt lên cao.
Những thứ ấy không thấy bằng mắt, sờ bằng tay. Một chiếc đĩa được sơn xanh đỏ tím vàng đẹp mắt biết đâu bên trong là cái vỏ rỗng kỹ thuật, khi cần thắng, thì nó thua.
Thứ ba, người đứng sau. Brembo (Ý), Akebono (Nhật), Bosch và ATE (Đức) đều cung cấp phụ tùng OEM cho hãng xe, đồng thời có dòng thay thế mang tên mình. Điểm chung: một nhà máy có tên có tuổi, chịu trách nhiệm đến cùng cho tên tuổi của mình.
Dĩ nhiên, không phải mọi phụ tùng thay thế của thương hiệu uy tín đều giống hệt phụ tùng gốc, vì dây chuyền sản xuất OEM và dây chuyền aftermarket có yêu cầu khác nhau. “Hàng thay thế tử tế” nghĩa là đạt chuẩn, rõ nguồn gốc, chứ không phải y chang hàng chính hãng.
Công xưởng sản xuất phụ tùng ô tô Trung Quốc
Trung Quốc là công xưởng sản xuất linh kiện phụ tùng thay thế lớn nhất thế giới từ kẹp phanh, đĩa phanh đến hàng ngàn thứ khác, với đủ loại nhà máy: thương hiệu lớn, xưởng nhỏ, cả hàng “no-name” đóng hộp đang bán tràn ngập trên Shopee.
Điều cần tách bạch: xuất xứ không quyết định chất lượng. Brembo có nhà máy ở Nam Kinh, Thượng Hải, Thanh Đảo, Tế Nam hoạt động từ năm 2012.
Hàng không rõ nguồn gốc đáng ngại ở chỗ nó chưa từng đi qua kỳ thi. Một bộ phanh chính danh phải chạy qua ba chặng, từ phòng thí nghiệm ra đường thật.
Chặng một, băng thử tĩnh. Chi tiết bị ép dưới tải lớn hơn mức xe thật chịu, lặp đi lặp lại, như bẻ một chiếc thìa đến khi nó cong.
Chặng hai, băng thử động. Máy tái tạo trọng lượng và tốc độ của chiếc xe sẽ dùng bộ phanh ấy. Bài kinh điển là mô phỏng xuống đèo, phanh liên tục trong thời gian dài để kiểm tra hiện tượng fading có xuất hiện không.
Chặng ba, đường thật, trong đủ điều kiện mặt đường nắng mưa, trơn trượt, kể cả khắc nghiệt nhất nếu phục vụ xe hiệu suất cao.
Rồi đến lớp điện tử bổ trợ cho hệ thống phanh. Camera và cảm biến quét phía trước xe; khi thấy va chạm sắp xảy ra, hệ thống phanh khẩn cấp tự động (AEB, Autonomous Emergency Braking) có thể tăng áp suất phanh, tự phanh thay người lái.
Tiêu chuẩn an toàn NCAP chấm điểm AEB từ năm 2014, với ba mục tiêu di động: xe giả lập, người đi bộ và người đi xe đạp bất ngờ xuất hiện trước đầu xe. Tốc độ thử tối đa 80 km/h với xe giả lập, 60 km/h với người đi bộ và xe đạp.
ADAS không ra lệnh cho không khí, mà chỉ đạo má phanh và đĩa phanh. Bộ điều khiển thủy lực dùng chung cho ABS, ESC và AEB không đo trực tiếp ma sát, chỉ đọc kết quả qua cảm biến tốc độ bánh. Nếu ma sát giữa má và đĩa nằm ngoài dải thiết kế, hệ thống ADAS có thể hiểu sai mặt đường, dẫn đến xử lý chậm một nhịp, chết như chơi.
Khi nào chọn phụ tùng chính hãng OEM, phụ tùng thay thế Aftermarket?
Đây là câu hỏi khiến nhiều người nhức cái đầu. Suốt Ngày XE đã tham khảo lời khuyên moi ruột moi gan, không phải kiểu chung chung, từ người bạn làm ngành ô tô có tâm, không chặt chém. Bên dưới là list danh sách vài món linh kiện phụ tùng phổ biến, giúp bạn tham khảo.
| Linh kiện, phụ tùng | Mức độ ảnh hưởng | Nên chọn loại nào |
| Má phanh, đĩa phanh | Cực kỳ quan trọng | Hàng OEM là tốt nhất |
| Cảm biến, đồ điện tử | Dễ báo lỗi cá vàng | Hàng OEM là tốt nhất |
| Các loại lọc trên xe | Ảnh hưởng vận hành | Hàng thay thế có brand |
| Cần gạt nước trên xe | Không quan trọng | Hàng thay thế rẻ hơn |
Khi xe còn bảo hành, trước khi chọn & chốt linh kiện phụ tùng thay thế, dù cho mục đích an toàn hay mang tính trang trí, bạn cần tham khảo đại lý bán xe, có ảnh hưởng bảo hành không.
Nếu xe hết đã bảo hành, chọn thay thế phụ tùng bằng hàng chính hãng OEM giá cao vút, hàng chợ đen chợ đỏ nhiều bẫy dễ dính, thậm chí hàng tân trang giá rẻ bất ngờ, điều quan trọng là bạn tin anh kỹ thuật viên đang xử lý chiếc xe nhiều hay ít.
Mấy món không quá quan trọng mà mua hàng chính hãng, chắc trước đó bạn đã mua cổ phiếu của hãng. Xin chúc mừng.
