Vạch kẻ đường trắng nhòe đi dưới nắng chiều. Trên cao tốc, anh tài bật xi-nhan, đạp sâu chân ga, quyết định chuyển làn. Phía trước là Civic Type R.
Kim vòng tua vút lên. Chiếc xe không vút theo. Nó hụt đúng một nhịp, như người đang chạy bỗng khựng lại vì thiếu hơi. Civic Type R xa dần, để lại trong anh tiếng máy lạc điệu, một chút tự ái của người nhóm máu pha xăng.
Vào đến trung tâm, anh ghé gara. Thợ máy mở nắp ca-pô, lấy dụng cụ, vặn ra vật nhỏ bằng ngón tay, muội than bám đen đầu điện cực. Thủ phạm không phải độ trễ turbo, không phải hộp số. Đó là bugi theo cách đọc của người Việt, từ tiếng Pháp bougie, nghĩa là cây nến.
Năm dấu hiệu cho thấy bugi có vấn đề
Trước khi có vấn đề, bugi (có nhiệm vụ đánh lửa) thường báo trước qua những triệu chứng mà tài già nào cũng từng gặp:
- Xe đề khó nổ, đặc biệt vào lúc sáng sớm.
- Chạy trớn bị giật, có hiện tượng rung máy.
- Tăng tốc bị hụt một nhịp, như người mất hơi.
- Tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn thông thường.
- Tắt máy đột ngột, dù anh không phải lái mới.
Năm hiện tượng này thường có chung một nguyên nhân: tia lửa yếu. Để hiểu lý do mắc mớ gì một vật nhỏ như ngón tay, giá chỉ khoảng 200 ngàn, lại gây ra chừng ấy chuyện lớn, chúng ta cùng nhìn vào bên trong nó: vật liệu chế tạo bugi.
Vật liệu chế tạo và tứ trụ sản xuất bugi
Đàn ông nào cũng hiểu: “của quý” cần đánh lửa đúng lúc, mất lửa là chuyện hệ trọng, khi có tín hiệu lạ thì nên kiểm tra chứ đừng ráng chịu một mình.
Chiếc xe cũng có đúng một món như thế, nhỏ bằng ngón tay, nằm giữa buồng đốt. Mỗi chu kỳ nổ máy, mấy con bugi phải bật một tia lửa qua khe hở giữa hai điện cực, trong môi trường nóng bỏng 500 đến 800°C.
Giữ được phong độ đánh lửa lâu & dài lên đến 100.000 kilomet trên mọi địa hình là chuyện không hề đơn giản. Vật liệu điện cực quyết định tuổi thọ và hiệu quả đánh lửa của bugi.
Vật liệu Niken: hàng thường
Niken chịu nhiệt khoảng 1.400°C, nên điện cực phải có đường kính lớn, khoảng 2,5 mm. Đầu điện cực dày khiến tia lửa khó tập trung, đồng thời dễ bị mài mòn theo thời gian, làm giảm hiệu quả đánh lửa.
Vật liệu Platinum: hàng trung
Platinum chịu nhiệt khoảng 1.700°C, cho phép thu nhỏ điện cực còn khoảng 0,6 mm. Đầu điện cực mảnh giúp tia lửa tập trung hơn, giảm thất thoát năng lượng, hỗ trợ quá trình đốt cháy không khí & nhiên liệu.
Vật liệu Iridium: hàng tuyển
Iridium chịu nhiệt khoảng 2.400°C, có độ cứng và độ bền cao, cho phép điện cực mảnh chỉ khoảng 0,4 mm. Nhờ đó, tia lửa tập trung hơn, khả năng đánh lửa ổn định, điện cực ít bị mài mòn. Tuy vậy, vẫn cần thay bugi theo lịch bảo dưỡng.
Tứ trụ sản xuất bugi trên thế giới
Mở nắp capo bất kỳ chiếc xe nào, rút con bugi ra, bạn sẽ thấy một trong bốn cái tên quen thuộc in trên thân sứ: NGK, Denso, Bosch hoặc Champion. Đây cũng là 4 nhà cung cấp phụ tùng OEM và phụ tùng thay thế phổ biến nhất trong ngành.
- Bugi NGK (Nhật Bản). Năng lực khoảng một tỷ chiếc bugi mỗi năm.
- Bugi Denso (Nhật Bản). Ông trùm linh kiện phụ tùng ô tô thế giới.
- Bugi Bosch (Đức). Cũng ông trùm, nhưng hoạt động đa ngành hơn.
- Bugi Champion (Mỹ). Ít phổ biến, nhưng kinh nghiệm từ năm 1907.
Để thay bugi đúng chuẩn chất lượng OEM, đúng với chiếc xe đang chạy, bạn cần tìm mã phụ tùng bugi trong sách hướng dẫn. Nếu mất sách, nên mang xe trực tiếp đến gara để nhờ KTV chuyên về động cơ kiểm tra, bởi nếu chỉ biết: Toyota Fortuner máy xăng 2.7 vẫn chưa thể xác định chính xác loại bugi cần thay thế.
Tham khảo Bugi Toyota Fortuner máy xăng 2.7
| Tên sản phẩm | Giá bộ 4 con | Tuổi thọ trung bình |
| Bugi NGK Iridium | 1.300.000 đ | 100.000 km |
| Bugi NGK Platinum | 1.100.000 đ | 70.000 km |
| Bugi Bosch Iridium | 1.200.000 đ | 100.000 km |
| Bugi Bosch Platinum | 950.000 đ | 70.000 km |
Cách đọc mã và nhận biết bugi bất thường
Trên thân bugi có dãy ký tự và chữ số, giống “căn cước” sản phẩm. Mỗi hãng có quy ước riêng, nhưng các thông số chính giống nhau: đường kính ren, dải nhiệt, chiều dài chân, kiểu điện cực.
Chẳng hạn, cùng dòng bugi BOSCH, chỉ cần khác một ký tự, thông số kỹ thuật đã khác, mặc dù một mã bugi có thể gắn cho nhiều dòng xe ngay cả khi khác hãng. Tuy nhiên, bạn đừng chọn mua bugi bằng cách nhìn hình dáng bên ngoài, hãy đối chiếu đúng mã phụ tùng theo hướng dẫn chính thức của hãng xe.
Bốn dấu hiệu nhận biết bugi bất thường
Sau thời gian hoạt động, đầu bugi có thể để lại những dấu vết nói lên tình trạng động cơ. Bên dưới là 4 dấu vết phổ biến theo nhật ký chăm sóc xe từ một gara ruột của Suốt Ngày XE.
1. Muội than đen: Có thể do xăng cháy không hết, bugi đánh lửa yếu, động cơ chưa đủ nóng.
2. Bám dầu nhớt: Có thể do dầu nhớt đã lọt vào buồng đốt qua xéc-măng hoặc phớt xu-páp.
3. Điện cực trắng, cháy sém: Có thể do động cơ quá nóng hoặc chọn bugi không phù hợp.
4. Điện cực mòn, khe hở lớn: Bugi xuống cấp, tia lửa yếu, động cơ chạy không đều, rung giật.
Bugi không chỉ tạo tia lửa, nó là nhân chứng đầu tiên ghi lại những gì diễn ra trong buồng đốt. Tuy nhiên, màu sắc và tình trạng điện cực chỉ là dấu hiệu ban đầu, cần kiểm tra thêm để xác định đúng nguyên nhân, từ đó cho uống đúng thuốc.
Xe bạn đang chạy có bao nhiêu con bugi?
Thông thường, mỗi xi-lanh có một bugi. Động cơ 3 xi-lanh dùng 3 bugi, 4 xi-lanh dùng 4 bugi, 6 xi-lanh dùng 6, V8 dùng 8 con. Xe thuần điện không dùng bugi. Cũng dễ nhớ mà.
Động cơ xăng dùng bugi đánh lửa. Động cơ dầu dùng bugi sấy. Muốn chắc chắn, hãy xem mã động cơ để biết mã phụ tùng bugi phù hợp với xe của bạn.
Bugi chân ngắn và bugi chân dài nói về độ dài phần ren, gọi là reach. Ba cỡ phổ biến là 6 mm (ngắn), 12 mm (trung bình) và 18 mm (dài). Chân ngắn khiến đầu bugi nằm sai vị trí so với buồng đốt, tia lửa khó cháy trọn hòa khí. Chân dài, đầu bugi có thể chạm piston hoặc xu-páp, gây hỏng động cơ nghiêm trọng.
Ngoài độ dài chân, còn có đường kính ren, kiểu đế, dải nhiệt. Có một quy tắc không có ngoại lệ: luôn kiểm tra mã phụ tùng trong sổ hướng dẫn trước khi mua và thay bugi.
Khi thay bugi, lực siết quá lỏng có thể làm giảm khả năng truyền nhiệt, còn siết quá chặt có thể làm hỏng ren hoặc thân bugi.
Tham khảo bugi Mitsubishi Xpander
| Tên sản phẩm | Giá bộ 4 con | Tuổi thọ trung bình |
| Bugi NGK Iridium | 1.200.000 đ | 100.000 km |
| Bugi NGK Platinum | 800.000 đ | 70.000 km |
| Bugi Denso Iridium | 1.250.000 đ | 100.000 km |
| Bugi Denso Platinum | 850.000 đ | 70.000 km |
Các hiểu lầm phổ biến về bugi đánh lửa
Bên bàn nhậu, đàn ông bàn chuyện đánh lửa hăng say nhất: Xe turbo phải nhiều bugi hơn hút khí tự nhiên; Bugi xịn, xe mới mạnh; Hư con nào, thay con đó cho đỡ tốn…
Anh nào cũng mạnh miệng. Nhưng đời dạy, chuyện “của quý” càng nói lớn, càng nên kiểm tra lại. Bugi cũng thế. Thế giới bôi trơn xăng nhớt cũng thế. Dưới đây là năm hiểu lầm phổ biến được Suốt Ngày XE tổng hợp trên Google.
1. Xe động cơ turbo cần nhiều bugi hơn xe hút khí tự nhiên
Không. Số bugi phụ thuộc số xi-lanh, không phụ thuộc có turbo hay không. Động cơ nhỏ gọn, nén khí cao cần điện áp đánh lửa cao.
2. Bugi hư con nào, thay con đó, không cần thay cả bộ 4 con
Nên thay cả bộ cùng lúc. Bugi lão hóa không đều, nếu một hai con yếu, hòa khí cháy không đủ, gây hụt công suất và tốn nhiên liệu. Trộn bugi mới với cũ làm hệ thống đánh lửa mất cân bằng.
3. Bugi đắt tiền, xe càng mạnh, càng dễ gõ đầu Civic Type R
Bugi không tự cộng thêm mã lực, giá trị nó mang lại là hiệu quả đánh lửa ổn định. Nói cách khác, bugi tốt giúp Lynk&Co 03 dễ bám đuôi, không hụt hơi trước Civic Type R.
4. Khi đề máy không nổ, nguyên nhân chắc chắn là do bugi
Bugi yếu là một nguyên nhân gây khó nổ, nhưng ắc quy yếu, hệ thống đánh lửa trục trặc cũng cho triệu chứng tương tự. Bugi là nghi phạm số một, chưa phải thủ phạm chính thức.
5. Xe cổ đời cũ, nếu thay bugi đời mới sẽ chạy mạnh hơn hẳn
Không hẳn. Bugi đời mới cho tia lửa ổn định, nhưng không “hồi xuân” được động cơ đã yếu. Bạn thay bugi 18 tuổi vào cỗ máy 58 tuổi, nó chỉ thay đổi hình hài, sức mạnh không đổi.
Chiều hôm ấy trên cao tốc, có thể thấy chiếc xe của anh tài già không hề hư hỏng gì lớn. Động cơ còn khoẻ, hộp số còn ngon, chỉ bốn con bugi không đủ lửa để bắt kịp Civic Type R.
Rời gara, chiếc xe bốc trở lại như vừa ngủ sâu một giấc dài. Đạp là lấy, không còn độ trễ, không còn ngắt nhịp. Về đến nhà, vợ đang nằm đợi. Hai thứ vừa được thay mới trong ngày: bốn con bugi dưới nắp capo, và một con bugi trong người anh, hứa hẹn tối nay đánh lửa hết mình.
