Chiều muộn, tại gara chuyên phục hồi động cơ, tiếng cờ-lê lách cách bỗng ngừng. Kỹ sư máy Tài Nhớt đặt bộ lọc nhớt vừa tháo từ chiếc BMW lên bàn, cắt đôi bằng dao, xòe lõi giấy ra như mở cuốn sách: Anh coi nè. Bộ lọc này lẽ ra phải thay từ trước đó 5.000km. Cặn bám, muội than đen kịt. Mà còn nữa, hàng giả anh ơi :((
Anh khách sửng sốt. Bộ lọc anh lắp ở gara gần nhà, anh em thân thiết với nhau, ai ngờ dính bẫy. Đã đến lúc tìm hiểu kỹ món phụ tùng chính hãng không đáng bao nhiêu: bộ lọc nhớt máy, lá phổi bảo vệ, nắm giữ một phần sinh mệnh động cơ.
Điều gì xảy ra trong động cơ ở 30 giây khởi động đầu tiên?
Hãy hình dung cánh cửa sắt của một nhà kho, đóng kín suốt đêm. Sáng ra bạn đẩy lần đầu: két… két… Ba bốn lần sau thì êm ru. Bản lề vẫn thế, chỉ có dầu bôi trơn đã ngấm đúng chỗ.
Động cơ cũng vậy, nhưng nhân lên hàng nghìn vòng tua máy mỗi phút. Vừa khởi động xe, trục khuỷu quay, piston chạy, trục cam xoay. Hệ thống bơm nhớt hút nhớt từ đáy, đẩy qua bộ lọc, rồi tỏa vào các đường dẫn đến ổ trục, trục cam, thành xy-lanh.
Quãng thời gian từ lúc nổ máy đến lúc nhớt phủ kín động cơ tính bằng giây, giới kỹ sư máy vẫn gọi đây là khoảnh khắc nguy hiểm nhất của động cơ.
Bạn cần biết: độ mài mòn cao nhất ở giai đoạn khởi động nguội, vì lúc ấy thiếu áp suất nhớt. Khi màng dầu chưa dày đủ, kim loại chạm kim loại ken két, đó là thời điểm mài mòn bắt đầu.
Hãng dầu nhớt Castrol luôn trung thành tuyệt đối với thông điệp quảng cáo trong rất nhiều năm. Castrol – bảo vệ động cơ ngay từ lúc khởi động!
Trong 30 giây khởi động đầu tiên, nhớt và bộ lọc chia nhau hai nhiệm vụ:
Nhớt lo chảy. Nhớt phải đủ loãng để bơm đến mọi ổ trục khi máy còn nguội. Đây là lý do con số trước chữ W trên chai (5W-30, 10W-40…) tồn tại.
Bộ lọc lo giữ. Nhớt có chảy nhanh đến mấy cũng vô nghĩa nếu đường ống trống rỗng. Van chống chảy ngược giữ cho bộ lọc luôn đầy nhớt khi tắt máy, nhờ vậy áp suất tới nhanh hơn lúc khởi động. Bên cạnh đó, lõi lọc phải đủ thoáng để nhớt lạnh, đặc quánh, vẫn luồn qua được mà không làm nút chặn cổ chai.
Nhớt là nước cất. Bộ lọc là đường ống và tấm lưới. Nước ngon đến đâu mà đường ống bị nghẹt, động cơ vẫn khát. Kiểu như, chị nhà hồng hào như 18, mà anh phất cờ không lên.
Vai trò của bộ lọc nhớt trong suốt vòng đời của động cơ
Động cơ ô tô có độ bền nửa thế kỷ, sau quãng đường chạy một triệu kilomet, là bình thường. Nhưng để có độ bền quân đội đó, động cơ cần phải được vận hành đúng cách, thay nhớt thường xuyên, thay lọc đúng định kỳ bảo dưỡng theo hướng dẫn của hãng.
Như bất kỳ bộ phận nào trên xe, bộ lọc không cày cuốc suốt ngày, nó chỉ hoạt động khi động cơ còn nổ máy.
Khi khởi động. Van chống chảy ngược giữ nhớt trong lõi lọc để áp suất lên nhanh. Nếu nhớt quá đặc, hoặc lõi lọc bị nghẹt, van an toàn (bypass) sẽ mở để động cơ không bị bỏ đói.
Khi xe đang chạy. Nhớt lưu thông liên tục, đi qua lõi lọc, bôi trơn toàn bộ động cơ. Bụi, mạt kim loại, muội than được giữ lại trên bề mặt giấy lọc mà không làm nghẽn đường chảy của nhớt.
Khi nổ máy nhưng dừng xe. Động cơ chạy cầm chừng, bơm nhớt quay chậm, áp suất nhớt xuống mức thấp, bộ lọc vẫn tiếp tục lọc. Khi xe bắt đầu chạy, bộ lọc lặp lại chu kỳ, chỉ ngưng lọc khi xe hoàn toàn tắt máy.
Năm tên tuổi đứng sau những bộ lọc tiêu chuẩn OE, OEM
Năm cái tên phổ biến dưới đây là những thương hiệu các hãng xe trên thế giới tìm đến để đặt hàng cung cấp linh kiện phụ tùng chính hãng.
- Lọc nhớt Bosch (Đức). Robert Bosch lập xưởng cơ khí chính xác và điện kỹ thuật tại Stuttgart năm 1886. Linh kiện phụ tùng Bosch được anh em trong giới gara phổ thông sử dụng cũng tương đối.
- Lọc nhớt Mahle (Đức). Kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực cơ khí với “chuyên môn OE”, bộ lọc có van giảm áp và van một chiều, được các hãng xe hàng đầu thế giới tin dùng, đặc biệt các hãng xe Đức.
- Lọc nhớt Mann-Filter (Đức). Chính Mahle đã trao cho họ dự án gia công bộ lọc, rồi năm 1942 họ mua luôn mảng sản xuất lọc của Mahle, từng bước trở thành nhà cung cấp OEM cho nhiều hãng xe.
- Lọc nhớt Denso (Nhật). Hàng Denso thì xịn rồi. Họ cung cấp đa dạng phụ tùng thay thế “chất lượng OE” cho hầu hết các hãng xe Nhật đang hoạt động trên thế giới, trong đó có nhà máy tại Việt Nam.
- Lọc nhớt WIX (Mỹ). Năm 1954, kỹ sư WIX phát minh và đăng ký bằng sáng chế bộ lọc nhớt dạng ron vặn (spin-on), kết cấu vặn ra vặn vào bằng một cú xoay cổ tay được nhiều đơn vị khác ứng dụng.
Bốn linh kiện chức năng chính cấu thành bộ lọc nhớt chính hãng
Cắt đôi bộ lọc nhớt vỏ kim loại Spin-on bất kỳ như kỹ sư máy Tài Nhớt vừa làm, bạn sẽ thấy bên trong là hệ thống nhỏ, bao gồm bốn linh kiện chính.
1. Ron (gioăng). Vòng đệm cao su tiếp xúc với bề mặt lắp trên động cơ, ép sát vào mặt đế để ngăn nhớt rò rỉ ra bên ngoài. Ron phải đúng kích thước, đúng vị trí và có độ đàn hồi tốt.
Lắp lệch, chai cứng hoặc biến dạng đều có thể gây rò nhớt. Một chiếc ron kém chất lượng có thể là khởi đầu của vết dầu trên nền gara.
2. Lõi lọc. Gồm nhiều lớp vật liệu lọc (giấy cellulose hoặc sợi tổng hợp) xếp thành nếp gấp quanh ống đỡ kim loại đục lỗ ở giữa. Hai đầu lõi được bịt kín để nhớt không thể đi tắt qua vật liệu lọc.
Nhớt đi từ ngoài vào trong, bụi bẩn và mạt kim loại bị giữ lại trên bề mặt vật liệu lọc, nhớt sạch đi qua ống trung tâm để trở lại động cơ. Hãy hình dung nguyên lý tương tự lõi lọc trong máy lọc nước gia đình.
3. Van chống chảy ngược. Đây thường là một màng van bằng cao su hoặc silicone, nằm phía dưới các lỗ dẫn nhớt vào bộ lọc. Khi tắt máy, van đóng lại, hạn chế nhớt chảy ngược ra ngoài, giúp duy trì lượng nhớt bên trong bộ lọc.
Khi khởi động lại, hệ thống bôi trơn không phải bắt đầu từ trạng thái zero, góp phần rút ngắn thời gian hình thành áp suất. Đây là chi tiết liên quan trực tiếp đến tình huống khởi động nguội đã đề cập ở phần trên.
4. Van bypass. Khi chênh lệch áp suất giữa hai phía lõi lọc vượt ngưỡng thiết kế, chẳng hạn do lõi lọc bị nghẹt hoặc nhớt quá đặc, van bypass sẽ mở để nhớt đi vòng qua vật liệu lọc, tiếp tục đến các chi tiết cần bôi trơn. Điều đó đồng nghĩa động cơ phải nhận cả nhớt chưa được lọc, nhưng vẫn tốt hơn thiếu nhớt.
So sánh 2 kiểu bộ lọc nhớt Spin-on và Cartridge
| Tiêu chí | Spin-on | Cartridge |
| Cấu tạo | Lõi lọc nằm trong vỏ kim loại kín | Lõi lọc nằm trong housing cố định trên động cơ |
| Vỏ lọc | Chất liệu kim loại bên ngoài, thường màu đen | Giữ lại housing, chỉ thay mới lõi lọc |
| Vật liệu lọc | Cellulose, sợi tổng hợp hoặc hỗn hợp | Cellulose, sợi tổng hợp hoặc hỗn hợp |
| Cách lắp đặt | Vặn trực tiếp vào đế lọc trên động cơ. | Đặt lõi vào housing, sau đó đóng nắp |
| Gioăng làm kín | Ron cao su có sẵn ở mặt đế của bộ lọc | Ở nắp housing hoặc vị trí được thiết kế |
| Van tích hợp | Tích hợp van chống chảy ngược và van bypass | Van có thể nằm trong lõi lọc, housing hoặc động cơ |
| Bảo dưỡng | Thay cả cụm nguyên bộ, không bán riêng | Thay lõi lọc, hoặc gioăng được chỉ định |
Quên thay lọc nhớt đúng chu kỳ, động cơ trả giá bao nhiêu?
Không có phòng lab nào đo chính xác “trễ bảo dưỡng X km thì hỏng Y thứ”. Ba mốc dưới đây là kịch bản giả định, giúp bạn thấy hậu quả leo thang ra sao, bởi bộ lọc cũng góp phần tạo nên Cuộc chiến bôi trơn giữa các dãy số 5W-30 và 10W-40.
Chu kỳ chuẩn, mã phụ tùng luôn nằm trong sách hướng dẫn của hãng xe. Tỉ lệ 2 lần thay nhớt/1 lần thay lọc được nhiều người truyền tai, nhưng 1:1 càng tốt hơn. Nhớt mới, bộ lọc mới, tất cả đồng bộ.
Trễ 5.000 km: Lõi lọc đã đầy dần. Cặn bám nhiều, sức cản dòng chảy cũng tăng theo. Nhớt cũng đã quá hạn, phụ gia tẩy rửa và chống mài mòn cạn dần. Chưa có dấu hiệu để nhận ra: xe vẫn êm, đồng hồ chưa báo lỗi cá vàng. Đây là mốc nguy hiểm vì không thấy đau.
Trễ 10.000 km: Lõi lọc đang kêu cứu. Mỗi lần khởi động nguội, nhớt đặc và lõi nghẹt cùng đẩy áp suất lên, van bypass có nhiều cơ hội mở hơn, nhớt chưa lọc chảy thẳng vào động cơ ngay ở khoảnh khắc dễ mài mòn nhất. Mạt kim loại, muội than thi đua tàn phá động cơ.
Trễ 15.000 km: Ở mức này, lõi lọc hết tác dụng, cặn đóng từng mảng. Biểu hiện có thể là tiếng gõ lạ khi nguội máy, đèn áp suất nhớt chớp sáng. Cảm giác lái xe rất khó chịu, nặng máy, đạp không đi. Đây là lúc kỹ sư máy Tài Nhớt ra giá khắc phục hậu quả. Nghe điếng người.
Chỉ 200-300 nghìn để khỏi khóc thét khi nghe Tài Nhớt báo giá
Một bộ lọc chính hãng chỉ 200-300 nghìn, tùy dòng xe, tùy hãng. Đó là con số duy nhất trong bài liên quan đến tiền, cũng là con số nhỏ nhất trên hóa đơn bảo dưỡng. Con số lớn nhất nằm ở bill báo giá khi phục hồi nhân phẩm động cơ: nửa giá chiếc xe!
Vậy mua lọc nhớt chính hãng, chu kỳ thay bộ lọc như thế nào cho đúng? Vài nguyên tắc ngắn, được kỹ sư máy Tài Nhớt gợi ý cho anh em, dù xe còn bảo hành hãng hay không.
- Mở sách hướng dẫn trước khi mua. Đúng mã, đúng xe, đúng nhớt, đúng bộ lọc hãng xe khuyên dùng.
- Mua tại đại lý chính hãng, nhà phân phối ủy quyền của Bosch, Mann-Filter, Mahle, Denso, WIX.
- Kết hợp thay lọc cùng lúc thay nhớt. Lọc cũ nếu giữ lại, toàn bộ cặn bám sẽ trộn luôn với nhớt mới.
Chủ chiếc BMW sau khi nhìn bộ phanh Brembo chính hãng mới lên mấy ngày, liếc sang bộ lọc trên bàn rồi thở dài. Tài Nhớt đặt con dao xuống, nhỏ nhẹ: May mà anh gặp em sớm, chứ gặp gara khác biết đâu bị chặt chém, báo giá tùm lum thứ. Để em thay bộ lọc WIX chính hãng, sẵn tiện tay cho nó uống luôn chai phụ gia Senfineco hàng Đức! Cơ hội, shop này cơ hội vãi :))
